RUTİN ULTRASONOGRAFİ

Rutin ultrasonografi gebelik takibinde, bebeğin gelişiminin seyrini değerlendirmede tüm anne adaylarında kullanılan ultrasonografidir. Rutin denmesinin nedeni,anne adaylarına her muayene işlemi esnasında rahat ve basitçe uygulanabilir olmasıdır.Her kadın doğum hekimi rutin ultrasonda  bakılan baş,karın çevresi , uyluk(femur) kemiği,amnion suyu ve fetal ağırlık ölçümü eğitimi almaktadır.

Rutin ultrasonografi bir gebelikte kaç kez yapılmalıdır?

Bu sorunun cevabı ekolden ekole, ülkeden ülkeye, doktordan doktora değişmekle beraber gebeliğin ilk haftalarında, 12.haftada 18-22.haftalar, 28-32.haftalar arasında ve doğumun yaklaştığı son ayda haftalık bakılması önerilmektedir.Her doktor kontrolunde ayrıntılı ultrason yapılması gereklı değildir.

Bilgilerimize ve tecrübelerimize göre bir gebeliğin aşağıdaki aşamalarında ultrason mutlaka yapılmalıdır:

-Erken gebelik dönemi: Gebelik tanısı laboratuar incelemeleri ve jinekolojik muayeneyle rahatlıkla konabilir.Laboratuar incelemesinde kan değeri(beta h.C.G) 1500 IU ve üzeri olduğunda mutlaka abdominal ultrasonla ,500 IU  ve üzeri olduğunda vaginal ultrasonla izlenmesi gerekmektedir. İkinci adım, tanısı konan gebeliğin sağlıklı olup olmadığnın ortaya çıkarılmasıdır. İlk trimesterde özellikle dış gebelik ve mol gebeliğin tanısının erken konması anne adayının bu iki durumdan daha kolay "kurtulmasına" yardımcı olur. Dış gebelikte erken tanı gebeliğin laparoskopiyle tedavisine imkan tanır. Mol gebeliği de ne kadar erken tanınırsa, o kadar erken tahliye edilir. Yine erken gebelik döneminde bazı ultrason bulguları;kesenin 20 mm veya üzerinde olması durumunda içinde bebeğin  ve  kalp atımının oluşması gerektiği ; kalp atımının 100atım/dakika nın altında olan bebeklerde düşük yapma riskinin fazla olduğunu anlamaktayız.Bebeğin normal gelişim gösterdiği durumlarda düşüğü beklemek yerine gebelik tahliye edilebilir.

Yine erken dönemde çoğul gebelik tanısı kolaylıkla konabilir.
 Çoğul gebelik tipinin belirlenmesi (tek yumurta ve ayni yumurta ikizleri) doktor takibini değiştiren  tanısının erken dönemde konması anne adayına ve gebeliği takip eden doktora önemli avantajlar sağlar.

Erken gebelik dönemi ultrasonunun diğer önemli bir avantajı da SAT'ın (son adet tarihi) doğrulanmasıdır.İlk haftalarda yapılan baş popo mesafesi S.A.T ni yaklaşık 3-7 günlük yanılma ile  doğru tahmin yapmaktadır. Böylece gebeliğin kaç haftalık olduğu konusunda ileride oluşabilecek muhtemel bir karmaşa giderilmiş olur.

11-14. haftalar arasında: 11-14 testi giderek yaygınlaşmaktadır. Hem Down sendromu taraması, hem de bu gebelik haftalarında görülebilecek anomalilerin erken tanısında önemli avantajlar sağlar. Yukarıda saydığımız anomalilerin önemli bir kısmı bu gebelik haftalarında yapılan ultrasonda da saptanabilmektedir .

 

16-24. haftalar arası:
Bu haftalar arasında bebeğin organ gelişimi nispeten tamamlanmıştır ve organlar ultrasonda nispeten kolay görülür hale gelir. Büyük gelişim kusurları (anensefali (bebeğin beyin dokusunun olmaması), nöral tüp defektleri (bebeğin omuriliğinin bir defektten dışarı çıkması), böbrek agenezisi (böbreklerin olmaması), kol-bacak gelişim kusurları, karın duvarı defektleri (karın duvarında yapısal kusur olarak varolan bir "delikten" organların dışarı sarkması), dudenal atrezi (oniki parmak barsağında tıkanıklık),dudak damak yarıkları,kafa içinde sıvı toplanması,akciğerlerinde kist,idrar torbası anormallikleri ,ve özellikle son zamanlarda 22. haftada ayrıntılı kalp ultrasonu yaparak kalp ile ilgili bir çok ayrıntı saptanabilir.
Ultrason 24. haftaya ne kadar yakın bir zamanda yapılırsa, bu tür gelişim kusurlarının yakalanma şansı artar. Bazı anomali türleri ise daha geç ortaya çıkabilir.
24. haftalığa kadar ultrasonografik olarak sağlıklı gelişen gebeliğin ilerleyen gebelik haftalarında anomali olma riski azalmaktadır.Kafada bulunan boşluklarda sıvı toplanması  kafa içi kanamalar ve kalsifikasyonlar(kireçlenmeler) özellikle bazı infeksiyonlardan sonra oluşabilmektedir.

Böbreklerde genişleme,böbrek kistler ve idrar torbasında kaçaklar geç dönemde ortaya çıkabilmektedir.Anal atrezi (makatın kapalı olması) v.s gibi  ilerleyen gebelik haftalarında  tanısı  konulan durumlarda geçdönemde barsak şikayetleri ortaya çıkabilmektedir.Non immun hidrops fetalis(çoğu dış etkenlere maruz kalması sonucu tüm vucutta sıvı toplanması) gibi durumlarda birçok organ geç dönemde etkilenebilmektedir.

22-24. haftalarda ayrıntılı ultrason bakılan her gebenin ilerleyen gebelık haftalarında hiçbir problem yaşamayacakları düşünmemelidırler.